Vietnam: De Amerikaanse handelsoorlog bedreigt het Vietnamese succesverhaal

De macro-economische fundamenten worden versterkt door een productiehub

Vietnam heeft een van de best presterende economieën in Azië. De veerkracht van het land blijkt uit de gemiddelde bbp-groei van 6,7% in de periode 2001-2019, de afwezigheid van een recessie als gevolg van de coronapandemie (+2,9% in 2020 en +2,6% in 2021) en een aanhoudend robuust momentum (+6,9%) in de periode 2022-2024. Van de vele factoren die dit succesverhaal verklaren, springen de productiesector en export eruit als belangrijkste drijfveren. Vietnam is al vele jaren een referentiebestemming voor directe buitenlandse investeringen (DBI), een belangrijke Zuidoost-Aziatische exporteur van afgewerkte producten – voor een steeds breder scala zoals kleding, schoeisel, elektronica, smartphones, enz. – en sinds recent een begunstigde van de verschuiving in toeleveringsketens, vooral dan van de ‘China+1’-strategie waarmee bedrijven de Amerikaanse handelstarieven op China willen omzeilen. Met zijn dynamische economie, gunstige investeringskader met goede ondersteuning door de nationale autoriteiten, geschoolde arbeidskrachten en relatief competitieve arbeidskosten wordt Vietnam inderdaad als een goed alternatief voor China gezien, zij het op een veel kleinere schaal. Daarom hebben veel multinationals, zoals Samsung, Intel, Apple, enz., er de afgelopen tien jaar fabrieken opgezet en zijn de Chinese investeringen van het vasteland en Hongkong enorm toegenomen, wat China veruit de belangrijkste buitenlandse investeerder in het land maakt.

De sterke economische prestaties en een gedisciplineerd overheidsbeleid hebben de macro-economische fundamenten in de loop der tijd verbeterd. Zo toonde Vietnam in 2024 beheersbare overheidsfinanciën met een overheidsschuld van 33% van het bbp voor dat jaar – een gezond niveau in vergelijking met gelijkaardige Aziatische landen – en een laag begrotingstekort van 1,6% van het bbp, beperkte inflatie van ongeveer 3% en een gezonde betalingsbalans die wordt ondersteund door een overschot op de lopende rekening (6% van het bbp) en omvangrijke inkomende BDI.

Ondanks de solide externe rekeningen hebben de interventies van de State Bank of Vietnam om de waardevermindering van de dong te beperken gedeeltelijk tot gevolg dat de deviezenreserves onder het adequate niveau van drie maanden importdekking blijven. Daarom bevindt Vietnam zich nog steeds niet in de beste categorie (2/7 met negatieve vooruitzichten) voor het politieke risico op de korte termijn, dat de liquiditeit van het land beoordeelt. 

De rating van het politieke risico op de (middel)lange termijn is gematigd in categorie 4/7 en wordt ondersteund door een lage buitenlandse schuld en schuldendienst, sterke economische prestaties, het nog steeds grote bbp-groeipotentieel – gezien de hoge spaar- en investeringsquote van meer dan 30% van het bbp – en ook de aanhoudende binnenlandse politieke stabiliteit. Zwakke punten zijn de matige bestuursindicatoren met een verhoogde corruptieperceptie en de sterke blootstelling aan natuurrampen. 

Vietnam: een economisch model dat kwetsbaar is voor de Amerikaanse handelsoorlog

Sommige fundamenten achter het economische succes van Vietnam en zijn economische model meer in het algemeen dreigen echter te worden ontwricht in een turbulent mondiaal handels-, economisch en geopolitiek klimaat. De plotse en hoge Amerikaanse importtarieven, die de landen treffen waarmee de VS handelstekorten heeft, wakkeren de commerciële onrust aan. Dat zal de Vietnamese export en daarmee de reële bbp-groei zeker schaden, zowel direct als indirect. De directe gevolgen zullen uit de Amerikaanse invoertarieven voortvloeien, die eerst werden aangekondigd met een astronomisch tarief van 46% voor Vietnam¹. De Amerikaanse regering rechtvaardigde dat met de uitleg dat het op twee na grootste handelstekort dat de VS heeft, dat met Vietnam is. Sinds de eerste handelsbeperkingen van Trump tegen China in 2018 werden geïmplementeerd, is Vietnam een absolute winnaar gebleken omdat het een favoriete bestemming is voor Chinese exportproducten die van daar worden omgeleid naar de VS. Gezien het grote belang van de Amerikaanse markt voor de Vietnamese goederenexport (met meer dan 25% van de totale export staat de VS op de tweede plaats, na Cambodja) is de economische dreiging groot. De bilaterale handelsbesprekingen lijken momenteel minder dringend door de opschorting van de Amerikaanse invoertarieven eind mei. Ze zullen het uiteindelijke tarief waarschijnlijk echter verlagen dankzij verschillende tegemoetkomingen om de handelsonevenwichten tegen te gaan, waaronder grotere aankopen van Amerikaanse goederen (met name landbouw en lng) en verlaagde tarieven op Amerikaanse importgoederen. Bovendien hebben de Vietnamese autoriteiten beloofd maatregelen te nemen tegen de verlegging van het handelsverkeer, aangezien verschillende buitenlandse bedrijven naar verluid de Amerikaanse tarieven hebben omzeild met valse certificaten van oorsprong. In elk geval zou het geplande optreden van de Amerikaanse regering tegen de overslag van Chinese goederen Vietnam ook tijdens Trumps tweede mandaat onder de radar moeten houden, ondanks hun samenwerking op het gebied van veiligheid. Sinds de hogere tarieven begin april werden aangekondigd, laat de scherpe stijging van de Chinese export naar Vietnam, gericht op de Amerikaanse markt, evenwel zien dat de praktijken uit het verleden zo lang mogelijk stand kunnen houden.

Daarom zal het in de toekomst moeilijker worden om DBI en de invoer van Chinese goederen bestemd voor wederuitvoer met een hogere toegevoegde waarde aan te trekken, wat de sterke punten van Vietnam zal ondermijnen. Niet enkel landen voelen de druk van de verhoogde Amerikaanse invoertarieven, ook specifieke sectoren zijn een doelwit. Zo geldt voor Vietnam een invoertarief van 50% op staal en prohibitieve tarieven (tussen 120% en 813%) op zonnepanelen en onderdelen (voor vermeende dumping): twee belangrijke sectoren voor Vietnam. De vrijwel gesloten Amerikaanse markt voor zonnepanelen en de hogere Amerikaanse invoertarieven in het algemeen houden in dat Vietnam zijn export zoveel mogelijk naar andere markten zal moeten verleggen.

Naast de directe gevolgen zal de erg open Vietnamese economie ook indirect schade ondervinden door de afzwakkende wereldhandel, minder DBI en een vertragende Chinese economie. Meer onzekerheid zal de vooruitzichten in 2025 en 2026 vertroebelen en het land zal waarschijnlijk negatief worden beïnvloed door de wereldwijde economische vertraging, hoge Amerikaanse handelstarieven en strengere beperkingen op wederuitvoer uit Vietnam. In april voorspelde het IMF een bbp-daling van 7,1% in 2024 naar 5,2% dit jaar en vervolgens naar 4% in 2026.

De strategische positie van het land in de toeleveringsketens tussen de VS en China wordt bedreigd

In de nieuwe wereldorde, die door de rivaliteit tussen de VS en China en geo-economische fragmentatie wordt gekenmerkt, bevindt de Vietnamese productie- en assemblagehub zich in een heikele positie tussen zijn twee belangrijkste handelspartners. Bijna de helft van de Vietnamese export gaat naar de VS en China. China levert anderzijds de helft van de Vietnamese import, waaronder grondstoffen en uitgangsproducten voor industrieën zoals elektronische onderdelen. Deze goederen zijn bovendien een bron van omvangrijke directe investeringen. De rol van Vietnam in toeleveringsketens is zo gegroeid dat het steeds moeilijker kan worden om keuzes te maken op het gebied van handels- en economisch beleid omdat Hanoi weigert partij te kiezen. Er is ook een risico dat Trump Vietnam en andere Aziatische landen zal aansporen om minder nauwe economische banden met China aan te houden. Deze tegemoetkoming lijkt echter onwaarschijnlijk aangezien beide communistische landen een nauwe relatie hebben, de Chinese economie de grootste regionale groeimotor is en de meeste Chinese investeringen in Vietnam gericht zijn op de wederuitvoer van goederen naar de VS. Door de grote afhankelijkheid van Chinese en Amerikaanse investeringen zal Hanoi proberen vast te houden aan ‘bamboediplomatie’, waarbij een neutraal buitenlands beleid voordelen oplevert voor beide partijen. Om de grote economische afhankelijkheid te verminderen, kan het een oplossing zijn om de intraregionale handel, die in Zuidoost-Azië al goed ontwikkeld is, en bilaterale handel met andere partners te stimuleren, in eerste instantie binnen Azië, en ondertussen op termijn de afhankelijkheid van de Amerikaanse markt te verminderen. Bovendien zal de actieve zoektocht naar nieuwe vrijhandelsovereenkomsten, naast de vele reeds bestaande overeenkomsten zoals het ‘Asia-Pacific Regional Comprehensive Economic Partnership’, de komende jaren zeker doorgaan. Zeker is alvast dat het risiconiveau van de Vietnamese economie de komende jaren een woelige periode tegemoet gaat.

Analist: Raphaël Cecchi – r.cecchi@credendo.com

 ¹ Op 28 mei oordeelde de Internationale Handelsrechtbank van de Verenigde Staten dat de Amerikaanse wederzijdse tarieven illegaal zijn, maar deze beslissing werd opgeschort door het federale Hof van Beroep van de Verenigde Staten. De uitspraak zal de Amerikaanse handelsoorlog tijdelijk en gedeeltelijk belemmeren – verhoogde Amerikaanse importtarieven op sectoren worden niet beïnvloed door de uitspraak – en het opleggen van hoge Amerikaanse invoertarieven op landen vertragen.