Blijft de dollar aan de top of wankelt hij?

Onder andere de sterke stijging van de Amerikaanse tarieven, het Mar-a-Lago-akkoord, de snelle invoering van stablecoins en China’s inspanningen om de renminbi te internationaliseren hebben het debat opnieuw doen oplaaien over welke valuta(‘s) de volgende voornaamste reservemunt van de wereld zou(den) kunnen worden. Dit artikel heeft tot doel inzicht te geven in de huidige situatie en perspectieven. 

De Amerikaanse dollar als heersende munt ... op dit moment

Volgens gegevens van SWIFT wordt de Amerikaanse dollar in meer dan 80% van de handelsfinancieringstransacties gebruikt. Daarna komt de Chinese renminbi, waarvan het aandeel de afgelopen jaren aanzienlijk is gegroeid: van 2,5% in december 2017 tot 8,3% in september dit jaar. De euro blijft ook sterk aanwezig. Een soortgelijke trend kan worden waargenomen in de samenstelling van de bruto internationale reserves; hoewel het belang van de Chinese renminbi blijft toenemen, blijft het totale aandeel ervan klein. De Amerikaanse dollar behoudt zijn leiderspositie, maar het aandeel van de reserves in Amerikaanse dollar per juni 2025 is gedaald tot 56%.

Voor- en nadelen van de leiderspositie

Als heersende wereldmunt dient de Amerikaanse dollar als betaalmiddel (ook voor grensoverschrijdende betalingen en leningen), rekeneenheid en waardeopslag voor internationale transacties. Deze status levert de VS belangrijke voordelen op zoals hogere seigniorage-opbrengsten, toegang tot goedkopere externe financiering, aanzienlijke invloed van het Amerikaanse monetaire beleid op de mondiale financiële omstandigheden, en economische stabiliteit door een verminderd wisselkoersrisico. De status van de Amerikaanse dollar verzekert ook politieke invloed, vooral bij sancties of financiële noodsteun zoals in het geval van de recente swaplijn met Argentinië. Ondanks deze voordelen zijn er toch bepaalde uitdagingen. Zo is er het risico van activabubbels als gevolg van de status als veilige haven, een mogelijk verlies van concurrentievermogen door valuta-appreciatie, en de verantwoordelijkheid om wereldwijde liquiditeit te leveren in perioden van financiële stress (zoals werd aangetoond door de swaplijnen die de Amerikaanse Fed heeft verstrekt tijdens de wereldwijde financiële crisis van 2008-2009 en de COVID-19-epidemie begin 2020).

Dominantie van de Amerikaanse dollar: sterke punten en opkomende bedreigingen

De Amerikaanse dollar heeft zijn wereldwijde positie als belangrijkste reservemunt decennialang weten te behouden dankzij verschillende fundamentele factoren. Ten eerste is de VS de grootste economie ter wereld, heeft het de grootste, meest ontwikkelde en meest liquide financiële markten, en is het de op een na grootste exportmarkt. Bovendien geeft de aanzienlijke militaire macht de VS een enorme geopolitieke invloed. Het land heeft robuuste, transparante en betrouwbare institutionele kaders. Het rechtssysteem, de onafhankelijke centrale bank en het regelgevende kader hebben in het verleden altijd vertrouwen gewekt en voor stabiliteit gezorgd. Bovendien creëert de gevestigde dominantie van de Amerikaanse dollar een netwerk dat zichzelf versterkt.

Toch zijn er verschillende uitdagingen voor de dominantie van de Amerikaanse dollar ontstaan. Sommige landen zijn op zoek gegaan naar alternatieven omdat de dollar wordt gebruikt als een instrument om omvangrijke sancties af te dwingen. Een voorbeeld is Rusland, dat in 2020 werd geconfronteerd met Amerikaanse en Europese sancties – waaronder het verwijderen van bepaalde banken uit SWIFT – en naar aanleiding daarvan andere betalingssystemen is gaan verkennen. Er is ook bezorgdheid over de houdbaarheid van de Amerikaanse overheidsfinanciën, vooral na de aanzienlijke belastingverlagingen in het kader van de ‘One Big Beautiful Bill’ die in juli van dit jaar werd aangenomen. Deze belastingverlagingen zullen waarschijnlijk niet worden gecompenseerd door hogere invoerbelastingen en kunnen de houdbaarheid van de begroting extra onder druk zetten. Dat blijkt ook uit de grafiek, die aangeeft dat het begrotingstekort van de VS naar verwachting zal oplopen tot meer dan 140% van het bbp tegen 2030. 

Bovendien hebben veranderingen in het binnenlands, handels- en buitenlands beleid onder de tweede regering Trump tot twijfels geleid over de kwaliteit van de Amerikaanse instellingen en de onafhankelijkheid van de Federal Reserve (het mandaat van Jerome Powell loopt af in mei 2026), terwijl ook de geo-economische fragmentatie toeneemt. Hierdoor is het vertrouwen in de VS als betrouwbare veiligheids- en handelspartner afgenomen. Op lange termijn kunnen deze ontwikkelingen bijdragen tot de verzwakking van de status van de Amerikaanse dollar als mondiale valuta.

Om de wereldwijde status van de Amerikaanse dollar te verbeteren – en ook om de vraag naar Amerikaanse obligaties te stimuleren en de VS als ‘cryptohoofdstad van de wereld’ te vestigen – promoten de Amerikaanse autoriteiten actief de invoering van stablecoins gekoppeld aan de Amerikaanse dollar (zie de goedkeuring van de ‘GENIUS Act’ in 2025). Bovendien verbiedt wetgeving zoals de ‘Anti-CBDC Surveillance State Act’ (juli 2025) de Federal Reserve om een digitale versie van de nationale munt (‘Central Bank Digital Currency’ of CBDC) uit te geven. Samen weerspiegelen deze maatregelen een strategische beslissing van de regering Trump om de uitgifte van digitale valuta te privatiseren en zo een deel van de seigniorage-inkomsten naar de private sector te laten vloeien.

Het toenemende wereldwijde gebruik van stablecoins die aan de Amerikaanse dollar zijn gekoppeld, vooral bij grensoverschrijdende betalingen, heeft duidelijke gevolgen voor de VS. Emittenten van deze stablecoins zijn belangrijke kopers geworden van Amerikaanse staatsobligaties, wat de Amerikaanse overheid een extra financieringskanaal kan bieden en tegelijkertijd de internationale aantrekkingskracht van de dollar versterken.

Risico’s in verband met de snelle invoering van stablecoins

Deze ontwikkelingen houden evenwel bepaalde risico's in voor de wereldeconomie. De sector van de stablecoins is erg geconcentreerd. De belangrijkste zijn USDT (uitgegeven door Tether, dat onlangs een downgrade kreeg van S&P vanwege bezorgdheid over reserves en risicobeheerpraktijken) en USDC (uitgegeven door Circle). Hoewel ze onderworpen zijn aan Amerikaanse regelgeving, blijven stablecoins gevoelig voor liquiditeitsrisico’s – zoals gelijktijdige opnameverzoeken op grote schaal, wat kan leiden tot een noodverkoop van reserveactiva (inclusief kortlopende Amerikaanse staatsobligaties) – en technologische kwetsbaarheden zoals cyberaanvallen. Een wijdverspreide invoering van stablecoins over verschillende rechtsgebieden zou de effectiviteit van binnenlands monetair beleid, deviezenregelgeving en kapitaalcontroles op de proef kunnen stellen. Als reactie op deze bezorgdheden heeft de Europese Unie de verordening betreffende cryptoactivamarkten geïmplementeerd, waardoor alleen toegestane cryptoactiva mogen worden verhandeld op gereguleerde EU-platformen. Aangezien Tether geen vergunning heeft aangevraagd op basis van deze verordening, is het niet langer beschikbaar op gereguleerde platformen binnen de EU.

Kan de euro de Amerikaanse dollar inhalen als leidende munt?

De euro is momenteel de op één na grootste munt ter wereld wat betreft de samenstelling van reserves. De eurozone heeft een robuust institutioneel kader, is wereldwijd de grootste exportmarkt en beschikt over omvangrijke, zij het gefragmenteerde economieën en financiële markten. Toch wordt het wijdverbreide gebruik van de euro als dominante wereldmunt belemmerd omdat de unie uit verschillende soevereine staten bestaat met beperkte fiscale integratie en zonder een verenigde en sterke militaire macht. Positief is dan weer dat de Europese Centrale Bank (ECB) van plan is om medio 2026 een digitale euro in te voeren, waardoor het gebruik van de euro naar verwachting verder zal toenemen.

Kan de renminbi naar de eerste plaats klimmen?

China heeft de op een na grootste economie ter wereld, aanzienlijke externe activa (die de hoge overheidsschuld in evenwicht helpen houden), een aanmerkelijke en opkomende militaire macht, en duidelijke en toenemende geopolitieke invloed. Toch is het wereldwijde gebruik van de renminbi nog beperkt.

De afgelopen jaren heeft China geprobeerd het gebruik van de munt uit te breiden door een gedeeltelijke liberalisering van de kapitaalstromen, swaplijnen van de centrale bank, de oprichting van het Cross-Border Interbank Payment System (CIPS) en de lancering van een digitale munt.

Steeds meer landen met financiële en economische problemen doen een beroep op de swaplijnen van de Chinese centrale bank voor liquiditeitssteun. Deze regelingen, die doorgaans een hogere rente hebben dan IMF-leningen en geen beleidsvoorwaarden opleggen, worden verkozen boven de traditionele steun van het IMF. Naar verwachting zal deze trend versnellen door de toenemende geopolitieke spanningen en verschuivingen naar een nieuwe wereldorde. Er is een beweging aan de gang waarbij China voor veel ontwikkelingslanden een sleutelrol speelt als kredietverlener in laatste instantie. Dat zal de structuur van het internationale financiële en monetaire systeem waarschijnlijk beïnvloeden. Zoals wordt opgemerkt in een paper van het Amerikaanse National Bureau of Economic Research over de rol van China als internationale kredietverstrekker in laatste instantie, kan deze evolutie uitmonden in een systeem dat meer multipolair, minder geïnstitutionaliseerd en minder transparant is, waardoor risico’s voor de schuldhoudbaarheid moeilijker vast te stellen en te beheren zijn.

Dat de VS de Amerikaanse dollar heeft ingezet bij het opleggen van sancties heeft ertoe bijgedragen dat China het initiatief heeft genomen om een alternatief voor SWIFT (het heersende wereldwijde berichtensysteem) op te zetten. In 2015 lanceerde China het Cross-Border Interbank Payment System, dat de kernfunctie van SWIFT nog niet volledig kan vervangen omdat ‘onrechtstreekse’ deelnemers nog steeds afhankelijk zijn van SWIFT om betalingsberichten met betrekking tot CIPS-transacties te verzenden. Rechtstreekse deelnemers (voornamelijk Chinese banken) kunnen berichten versturen via China's eigen platform.

Ondanks deze inspanningen om de renminbi te internationaliseren, blijven kapitaalcontroles een belangrijke belemmering voor een breder gebruik van de munt. Toch wordt ze steeds vaker gebruikt in de bilaterale handel met China en bij grensoverschrijdende leningen, zoals wordt aangetoond door de recente beslissing van Kenia om drie in Amerikaanse dollar luidende leningen om te zetten in Chinese renminbi. Verwacht wordt dat de renminbi in de toekomst een nog grotere internationale rol zal spelen, hoewel de munt onder scherp toezicht van de Chinese autoriteiten zal blijven. Deze ontwikkeling past in de langetermijnstrategie van China om minder afhankelijk te worden van de Amerikaanse dollar en om de Chinese economie te beschermen voor mogelijke sancties van de VS.

Analist: Pascaline della Faille - P.dellaFaille@credendo.com