Nigeria: Houden hoopgevende tekenen van economische vooruitgang stand?

President Tinubu zet zijn ingrijpende hervormingen voort

Jarenlang leidde de dure parallelle wisselmarkt niet alleen tot inefficiëntie en een perceptie van corruptie, maar ondermijnde ze ook het vertrouwen van de beleggers. Samen met een aanhoudend grote kapitaalvlucht, ondermaats presterende investeringsinstromen en schokken op de oliemarkt hield dit de liquiditeit onder druk. Terzelfdertijd waren er zorgen over de houdbaarheid van de Nigeriaanse overheidsfinanciën. De brandstofsubsidies legden een zware financiële last op de staatskas en de belastinginkomsten waren uitermate beperkt. Toen president Tinubu in mei 2023 aan de macht kwam, begon hij onmiddellijk aan een ambitieus hervormingsplan om de economie te doen herleven en investeringen aan te trekken. De eenmaking van de parallelle wisselkoersen en de afschaffing van de brandstofsubsidies waren bijzonder pijnlijk voor het grootste deel van de bevolking. Zo leidde de liberalisering van de naira tot een spectaculaire waardevermindering met 70% tegenover de USD. Het bbp van Nigeria in USD kromp met meer dan de helft, van 476 miljard USD in 2022 tot 188 miljard USD in 2024. Dezelfde trend was te zien voor het bbp per capita.

Meer dan twintig jaar lang bleef het armoedecijfer in het Afrikaanse land met de grootste bevolking stijgen door de aanhoudende dubbelcijferige inflatie. Na de liberalisering van de naira schoot de inflatie omhoog tot 29% in 2023 (jaar op jaar) en piekte ze op 34% in november 2024. Samen met de uitfasering van de brandstofsubsidies leidde dit tot fors stijgende kosten van levensonderhoud en grote sociale spanningen. Na een statistische herijking dook de inflatie in december 2024 naar beneden. Het was het begin van een neerwaarts traject dat werd ondersteund door de stopzetting van de schuldfinanciering door de centrale bank van Nigeria (CBN). In 2025 daalde de inflatie voor het eerst in bijna drie jaar onder 20%, maar het IMF verwacht niet dat de jaarlijkse stijging van de consumptieprijzen vóór 2029 tot 10% zal zakken. In september 2025 kondigde de CBN de eerste renteverlaging in jaren aan. De economische groei bedroeg in 2024 opnieuw meer dan 4% (prognose van 3,9% voor 2025). Hoewel olie de belangrijkste groeimotor blijft, winnen andere sectoren zoals fintech en landbouw aan belang.

Naderen de grote tekorten in de overheidsfinanciën een kantelmoment?

Ondanks felle tegenwind en onvrede bij de bevolking volhardde de regering van Tinubu in haar hervormingsstrategie en sinds 2025 zijn bepaalde macro-economische en fiscale indicatoren verbeterd. Een van de meest opvallende tekortkomingen in de overheidsfinanciën van Nigeria zijn de lage overheidsinkomsten. Die zijn het resultaat van corruptie en het afromen van overheidsmiddelen. Oliediefstal en illegaal bunkeren zijn belangrijke factoren van deze structureel tegenvallende ontvangsten. Bovendien veroorzaken ze aanzienlijke milieuschade en verhogen ze de onveiligheid in olieproducerende regio’s. Jarenlang bedroeg de verhouding tussen overheidsinkomsten en bbp in Nigeria nauwelijks 6%. Dit cijfer behoort tot de laagste ter wereld en ligt zelfs ver onder het gemiddelde van 18% voor Sub-Sahara-Afrika. Door de recente fiscale hervormingen zou dit percentage dit jaar nog moeten stijgen tot 10% van het bbp. Dat is nog altijd zeer laag voor een groot olie-exporterend land, maar het is een flinke sprong voorwaarts.

Nigeria kijkt tegen een aanzienlijke rentelast aan, met een uitstaande overheidsschuld van 39% van het bbp in 2024 (30% in 2022). Het leenplan van president Tinubu verhoogde het aandeel van de buitenlandse schuld in de totale uitstaande overheidsschuld van een derde in 2022 tot bijna twee derde in 2024. Hierdoor is Nigeria meer blootgesteld aan renteschommelingen en volatiele olieprijzen. Een ander belangrijk belastingrisico is de historische stijging van de schulden die werden opgebouwd door Nigeriaanse staatsbedrijven. Hierover zijn echter geen betrouwbare gedocumenteerde cijfers bekend. Er is een doorgedreven privatiseringsgolf aangekondigd om het risico van voorwaardelijke verplichtingen aan te pakken en de prestaties van deze bedrijven in alle sectoren te verbeteren.

De deviezenreserves herstellen zich

Tussen 2022 en 2024 zag Nigeria zijn deviezenreserves aanhoudend krimpen als gevolg van kapitaalvlucht, de hoge last van de schuldendienst en de afnemende olieproductie. Interventies van de CBN om de naira te stabiliseren, verhoogden de liquiditeitsdruk nog. Na de overstap naar een geleid zwevende wisselkoers midden 2023 bleef de druk aanhouden door het onzekere klimaat. Pas begin 2024 begonnen de deviezenreserves toe te nemen omdat de CBN haar interventies beperkte. De liquiditeit van Nigeria werd verder ondersteund door grote externe leningen, een tijdelijke opflakkering van de olie- en gasproductie, een verminderde invoer van brandstoffen (raffinaderij van Dangote) en andere importvervangende maatregelen. Hierdoor stegen de reserves volgens de CBN opnieuw tot ruim 43 miljard USD, wat overeenstemt met meer dan zes maanden import. 

Aanzienlijke risico’s remmen de Afrikaanse reus af

Ondanks het enorme potentieel van de op een na grootste economie en het meest bevolkte land van Sub-Sahara-Afrika zijn er nog structurele zwakke punten die het risicoprofiel hoog houden. Er zijn grote beveiligingsrisico’s als gevolg van jihadistische activiteit en zorgwekkend banditisme in het noordoosten, religieus geweld tussen pastoralisten (overwegend christelijk) en herdersgemeenschappen (overwegend moslim) over grondbezit in de centrale gebieden, en sluimerende opstanden in de olieproducerende Nigerdelta. Een andere factor is dat de Amerikaanse president Donald Trump de Nigeriaanse overheid recent heeft beschuldigd van betrokkenheid bij de afslachting van christenen door moslims. Dat is overigens een al te simplistische en bovendien verkeerde voorstelling van de complexe conflicten in Nigeria. De hiermee samenhangende dreiging van een Amerikaanse militaire interventie werd als verrassend en zorgwekkend ervaren, en verhoogt het risico van een extern conflict. Wat sociaal-economische spanningen betreft, leiden de hoge kosten van levensonderhoud tot een aanhoudend risico op protestacties en stakingen in het hele land. De concentratie van welstand en vooruitgang rond de stad Lagos vervreemdt bovendien het grootste deel van het land, en dat kan vroeg of laat een tegenreactie uitlokken. Dit alles leidt tot een hoog risico op politiek geweld (categorie 6/7), dat wordt meegenomen in de algemene risicobeoordeling voor Nigeria.

Een ander groot risico is de blootstelling van Nigeria aan de volatiliteit van de oliesector. Een langdurige steile val van de olieprijzen zou onmiddellijk gevolgen hebben voor de financiële positie van het land, en een daling van de olie- en gasproductie is een aanzienlijk langetermijnrisico. Bovendien kan de last van de schuldendienst de recente verbetering van de liquiditeit ondergraven, terwijl een plotse wereldwijde rentestijging de druk van de buitenlandse schuld fors zou verhogen. De conclusie mag luiden dat Nigeria als markt nog altijd met grote risico’s kampt, maar tegelijkertijd een geweldig potentieel biedt. Recente ontwikkelingen duiden op een hoopgevende vooruitgang (ten opzichte van de huidige 6/7-score voor het politieke risico op middellange en lange termijn).

Analist: Louise Van Cauwenbergh – l.vancauwenbergh@credendo.com